Newyddion

2014 – Blwyddyn newydd, cyfleoedd newydd

Ar ddiwedd 2013 fe welsom y wlad yn cael ei guro gan wyntoedd uchel a llifogydd a effeithiodd ar nifer o’n cymunedau, gan gynnwys ein prifysgolion, yn galed. Ond mae blwyddyn newydd yn dod a chyfleoedd newydd, a chyfle i ni deimlo’n ysbrydoledig ac yn ymroddgar yn 2014. Fe all addysg fod yn brofiad trawsnewidiol – i ddysgwyr, i’w cymunedau, ac i’r gymdeithas ehangach. Fe ddylai pob person, beth bynnag eu sefyllfa, gael y cyfle i brofi addysg o’r lefel uwch, ac mae hyn yn ein hysbrydoli ar gyfer y flwyddyn o’n blaen.

Mewn blynyddoedd diweddar, rydym wedi gweld newidiadau sylweddol i ffioedd dysgu a chyllid prifysgolion. Er y newidiadau hyn, yn nhermau cyflogaeth yn unig, mae hwn yn parhau i dalu i’r myfyrwyr – beth bynnag eu cefndir – i fuddsoddi mewn sgiliau uwch yn y brifysgol. Gall cyflogaeth gynnig ffordd i fwrdd o dlodi, ac mae gan brifysgolion rôl allweddol mewn datblygu sgiliau uwch, gan alluogi graddedigion i ddod o hyd i gyflogaeth. Mae 91% o raddedigion o gyrsiau gradd gyntaf llawn amser yng Nghymru yn derbyn swydd o fewn y chew mis cyntaf o adael addysg uwch – sy’n uwch na chyfartaledd y DG.

Ar ddiwedd 2013, fe wnaeth Gweinidog Addysg Cymru, Huw Lewis AC, gyhoeddi bwriad y Llywodraeth i flaenoriaethu mynd i’r afael a’r cyswllt rhwng tlodi a chyflawniad academaidd gwael. Mae hyn i gael ei gymeradwyo. Mae’r syniad bod sefyllfa gymdeithasol unigolyn yn gallu eu rhwystro rhag dilyn trywydd addysg uwch yn hen ffasiwn, ond mae ‘r tystiolaeth yn awgrymu bod rhaid plannu’r syniad bod mynd i’r brifysgol yn opsiwn posib yn fuan.

Nid yw sicrhau lle yn y brifysgol yn fater o UCAS, lefel-A, a gadael cartref yn unig. Mae’r tirlun yn fey eang – mae ymgeiswyr prifysgol heddiw yn meddu ar cymhwystrau gwahanol, profiadau bywyd gwahanol ac ar cyfnodau gwahanol yn eu gyrfaoedd. Mae gan prifysgolion rôl nid yn unig mewn hyrwyddo eu cynnigion penodol, ond gallent hefyd hyrwyddo’r syniad o addysg uwch i’n cymunedau. Mae prifysgolion, ysgolion a colegau, wrth weithio ar y cyd gyda’r llywodraeth, awdurdodau lleol ac asiantaethau eraill, yn chwarae eu rhan trwy helpu myfyrwyr deall sut gall addysg uwch eu helpu. Mae lefelau sgiliau uwch yn allweddol ar gyfer gwella cyfleoedd o sicrhau cyflogaeth o safon uwch, a fydd yn gymorth at y nod o dorri’r cylch tlodi.

Dros y blynyddoedd, mae prifysgolion Cymru wedi gweithio’n gale di wella eu perfformiad mewn galluogi mwy i gymryd mantais o addysg uwch. Mae prifysgolion yn parhau i weithio tuag at y nod o annog mwy o fyfyrwyr o grwpiau sy’n cael eu tangynrychioli i gofrestru, ac i’w cefnogi trwy eu hastudiaethau. Mae ffigyrau gan Gyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru yn 2012 yn dangos bod Cymru yn gwneud yn well na’r DG yn ei chyfanrwydd ar draws nifer o adrannau. Mae’r gyfran o ymgeiswyr prifysgol o ysgolion a cholegau gwladol i brifysgolion Cymru hefyd yn uwch na’r DG yn ei chyfanrwydd. Mae’r gyfran o ymgeiswyr israddedig llawn amser  i brifysgolion Cymru o gymdogaethau cyfranogiad isel yn uwch na’r DG yn ei chyfanrwydd. Mae’r gyfran o ymgeiswyr rhan amser hen unrhyw brofiad blaenorol o addysg uwch, ac o gymdogaethau cyfraniad isel yn uwch na’r gyfran ar gyfer y DG yn ei chyfanrwydd. Mae’r nifer o fyfyrwyr israddedig llawn amser ym mhrifysgolion Cymru sydd yn derbyn Lwfans Myfyrwyr Anabl yn parhau i fod yn uwch na’r gyfran ar gyfer y DG yn ei chyfanrwydd.  Mae’r ffigyrau yma’n newyddion da i Gymru, ac yn arwydd o gydnabyddiaeth o’r ymroddiad a gwaith caled a ddangosir gan weithwyr yn ein prifysgolion. Ond eto, tra bod ein prifysgolion yn perfformio’n dda, rydym yn ymwybodol bod yna rhagor o waith i’w wneud ac rydym yn chwilio am ffyrdd newydd o gyrraedd y rheiny a all elwa o addysg uwch.

Ni ddylai ehangu mynediad at addysg uwch fod yn gêm o rifau ac ni ddylai fod am fyfyrwyr posib o gymuned benodol yn unig. Ni ddylai ehangu mynediad fod am ‘pa nifer’ neu ‘pa ganran’, o gymuned benodol a fydd yn cofrestru ar gyrsiau addysg uwch. Mae o’n llawer mwy na hynny. Mae prifysgolion Cymru wedi ymrwymo i sicrhau gall pawb sydd a’r penderfyniad, y gallu a’r dymuniad i brofi addysg uwch wneud hynny. Mae’r flwyddyn newydd yn gyfle i groesawu cyfleoedd newydd, ehangu ein gorwelion a sicrhau bod ein system addysg yn sicrhau cyfiawnder cymdeithasol i Gymru.

Yr Athro Colin Riordan

Cadeirydd, Addysg Uwch Cymru

Ionawr 2014